صفحه اصلی / آموزش خوش نویسی / خط ریحان چیست؟ بررسی خط ریحان و آشنایی با این خط

خط ریحان چیست؟ بررسی خط ریحان و آشنایی با این خط

خط ریحان دارای یک دانگ و نیم دور میباشد. اگر چه بغضی ها آن را مشتق از خط نسخ دانسته اند ولی در هرصورت از نسخ و ثلث باریک تر میباشد و همین لطافت و باریکی آن میباشد که بعضی ها به دلیل شباهت آن با گیاه نام ریحان را بر آن گذاشته اند.

ازآنجا که خط ریحان شباهت بسیاری به خط محقق دارند از خاستگاه و ویژگی های آن هنرمندان کمتر سخن گفته اند. به طور مثال ابن ندیم نامی از خط ریحان نبرده است. ولی محقق را از مشتقات خط ریاسی و مورد استفاده وراقان دانسته است.

خط ریحان چیست؟بررسی خط ریحان و ویژگی آن

تاریخچه خط ریحان چیست؟

خط  ریحان از قرن چهارم برای مدت شش قرن خط بلامنازع قرآنی محسوب می­شده است. قرآن نویسان معروفی در آثار ماندگار قرآنی خود از این خط بهره میبردند. نام سبکی از خوشنویسی به خط عربی فارسی است. خط ریحان مشتق از خط محقق و خطی میباشد.

خطّ «ریحان» که «ریحانی» هم نامیده می‌شود، معروف است که ابن البوّاب، مبتکر آن بوده و برگرفته از خطّ محقق می‌باشد.

ویژگی خط ریحان

خط ریحان ظریف و کوچک اندام و تمام ویژگیهای خط محقق را دارد. ولی ظریف‌تر است و به همین جهت آن را به گل و برگ و ریحان تشبیه کرده‌اند. این خط برای سهولت در نگارش ابداع شده‌است و خواسته‌اند سبک و روش محقق را در خلاصه‌نویسی بکار برده باشند.

خطّ محقق و ریحان، در اولین نظر همانند خطّ ثلث است؛ اما در اصل، تفاوت‌های بسیار واضحی در شکل حروف آنها وجود دارد.

download

download torreh

شکل دوایر (کاسه، به معنای نیم دایره‌های برگشته به بالا) معمولی‌تر است. قوس‌ها در دوایر معکوس (قوس، به معنای نیم دایره‌های معکوس) کوچک‌ترند و چشمان، نسبت به خطّ ثلث بازترند و حرکات و علامات دیگرش بسیار زیباتر میباشند. تزئیناتش به طور پراکنده، اما بسیار ساده به چشم می‌خورد. خطّ محقق و ریحان برای نوشتن قرآن در بسیاری از کشورهای مسلمان تا سده‌های 10-11 ق. / 16-17م. استفاده می‌شد و بیشترین ارزشمندی آن خوانا بودن آن بود.

اما شاید به خاطر این که می‌باید به آرامی نوشته شود و طبعاً زمان بری بیشتری دارد، رفته رفته موارد استفاده‌ی خود را از دست داد. خطّ ریحان نسبت به خطّ محقق مدت زمان بیشتری استفاده شد. ازقرن یازدهم به بعد به عنوان خط تحریر تفننی در امر کتابت قرآن و ادعیه درآمد.

تا در عصر حاضر که استاد سالکی به احیای این خط همت گمارد. البته ایشان علاوه بر هشت سالی که صرف نگارش مصحف ریحان و زنده کردن خط ریحان کردند، حدود دوازده سال نیز به احیای خط پیرآموز مشغول بوده اند که حاصل آن «مصحف عتیق» میباشد.

به جرات و به استناد نظر کارشناسان فن می توان گفت که اثر ایشان برجسته ترین اثر به خط ریحانی است. خط ریحان بنا به دلایل بسیار یکی از بهترین خطوط برای نگارش قرآن و ادعیه است و تلاش ایشان می تواند فتح بابی باشد برای احیای هنر خوشنویسی و تنوع آن در کتاب الهی و ادعیه .

ابداع گر خط ریحان کیست؟

ابداع این قلم به علی ابن عبید ریحانی میباشد. اما فضائلی این انتساب را با تحقیق رد کرده است. در برخی دیگر از منابع عربی و فارسی از سده پنجم تا دوازدهم ،ابداع این خط را به این بواب نسبت داده اند. ابن بواب در تکمیل در تکمیل قواعد این خط و ترویج آن نقش بسیار مهمی داشته است.

در اواخر سده دهم یاقوت مستعصمی ،ظرافت و توازن خط ریحان را به تکامل رساند. این خوش نویسی صفحات متعددی با خط ریحان نوشت . به طور واضح و با مقایسه آن با خوش نویسی ابن بواب ارتقای این خط را میتوان مشاهده کرد.

شاگردان یاقوت نیز در ترویج این خط در کشورهایی همانند عراق و مصر گسترش دادند. در قرن دهم و یازدهم محقق و  خط ریحان در ممالک اسلامی در نوشتن مصاحف و گاهی دیوان ها به کار می رفته است. از آن پس به تدریج از رواج آن کاسته شد تا امروز که نویسندگان آن کمیاب شده اند. شاید سرّ این رکود به کندی در نوشتن آن ها به ویژه در نوع محقق، و صرف وقت زیاد بوده است.

دانلود

چون این دو خط بسیار واضح و زیبا می باشد و خط ریحانی بر بسیاری از خطوط برتری دارد .

«محمود یارز» ، مؤلف کتاب مفتاح الکتابات القدیمه ، در این باره نظری دارد  و میگوید:

به مناسبت شباهت بعضی حروف محقق به ثلث کم کم محقق از رواج افتاد و جای خود را به ثلث و ریحانی داد.  ریحانی گر چه عمرش از محقق درازتر شد امّا به اندازه ثلث دوام نیافت. پیشتر از این قرآن ها برای خوانا بودن با محقق و ریحانی نوشته شدند. بعدها ریحانی هم برای نوشتن مطالب کوتاه و نوشته های تجملی منحصر گشت.

از نمونه های ممتاز کتابت خط ریحان می توان به نسخه ای از قرآن کریم به خط یاقوت مستعصمی اشاره کرد.

ارتباط خط ریحان با ثلث چیست؟

در مورد این خط نطرات بسیار و متفاوتی از بزرگان خوش نویسی وجود دارد. برخی این خط را اقتباس یافته از خط نسخ میدانند و برخی دیگر با وجود ظرافت و زیبایی ،این خط را از خط ثلث میدانند. بعضی این خط را مشتق از خط محقق میدانند. براین باور هستند که خط ریحان تمام هرآنچه خصوصیات محقق میباشد را با اندام باریک تری داراست.

اولین نسخه چاپی از قرآن کریم باخط ریحان

خط ریحان چیست؟بررسی خط ریحان و ویژگی آن

این اثر اولین نسخه چاپی از قران مجید به خط ریحان میباشد. از منظر خوش نویسی ،نقطه عطفی در انتشار کلام خدا به شمار میررود. استاد هنرمند بهرام سالکی به مدت هشت سال کار خطاطی و تذهیب  قران کریم را انجام داده است. این اثر گران قدر دارای ویژگی های منحصر به فردی میباشد که مختص اوست که در زیر به آن اشاره میکنیم:

  1. خوانا بودن کلمات و جاگذاری دقیق اعراب
  2. تلفیق شمسه وقف با علامت پایان تقسیمات حزب
  3. طراحی کتیبه های بسیار زیادی و مجلل برای سوره های این کتاب زیبا
  4. وجود سه نوع فهرست با تذهیبات مرصع و مفاخر
  5. تذهیبات روح نواز در صفحات استقبال،دعای افتتحاح،سوره های حمد و بقره و…
  6. اختصاص ترنج هایی خاص و منحصر به فرد برای آیات سجده دار و …

و بسیاری ویژگی های دیگر که در این سطر ها قابل وصف نمیباشد.

مشخصات نسخه چاپی قرآن کریم به خط ریحان:

  • قطع قرآن کریم 29*41سانتیمتر میباشد.
  • نوع کاغذ مورد استفاده:گلاسه مات 135گرم
  • تعدا رنگ چاپ:7الی 9رنگ میباشد.
  • تعداد صفخات این کتاب گران قدر:668صفحه
  • نوع صفحات این کتاب:ته دوخت با جلد چرم تیماج سوخت به همراه جعبه نفیس با روکش چرم تیماج سوخت میباشد.

torreh cta

download

5/5 ( 1 نظر )

درباره kyousefi

همچنین ببینید

خط رقاع چیست؟ بررسی خط رقاع و تاریخچه این خط

خط رقاع چیست؟ بررسی خط رقاع و تاریخچه این خط

خط  رقاع تمام دور و کمتر از یک ششم سطح میباشد.حروف این خط تو پر …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *