صفحه اصلی / انواع خط / معرفی انواع خط کوفی به همراه تاریخچه و کاربردهای آن ها
انواع خط کوفی

معرفی انواع خط کوفی به همراه تاریخچه و کاربردهای آن ها

نخستین شیوه از انواع خوشنویسی که قرآن با آن نوشته شد خط کوفی است که بعد از ظهور اسلام، این خط نیز همراه اسلام در ایران رواج پیدا کرد. در این مقاله قصد داریم پیدایش خط کوفی و انواع خط کوفی را مورد بررسی قرار دهیم. برای آشنایی با این خط با ما همراه باشید.

پیدایش خط کوفی

خط کوفى در نیمه دوم قرن اول هجرى به اوج خود رسید و کاربرد آن سه قرن دوام یافت. در دوره شکوفایی اسلام و زمانی که شهر های کوفه و بصره تاسیس شدند، دانشمندان زیادی به وجود آمدند که به زبان و خط عربی توجه ویژه ای داشتند.

خط الجزم یک خط عربی بوده است که در آغاز از شهر انبار به حیره و از آنجا به مدینه و مکه و حجاز رسید. سر انجام این خط به خط کوفی موسوم شد. اولین کسی که خط کوفی را برای خط عربی به کار برد «ابن ندیم» نام داشت. با در نظر گرفتن منشا خط کوفی، می توان به این نتیجه رسید که این خط از شهر کوفه برنیامده است، امّا چون خط عربی در آنجا تکامل یافته است، به نام این شهر موسوم و معروف شده است.

download torreh

چون شهر کوفه مقر خلافت حضرت علی (ع) گردید و خود آن حضرت یکی از کاتبان وحی بودند، خط کوفی رواج بیشتر یافت و احکام و ارقام بدان نوشته شد. خط کوفی ابتدا نقطه نداشت و این امر در کتابت و قرائت قرآن مشکل ایجاد می کرد. اوّلین کسی که نقطه را در خط کوفی به کار برد، «ابوالأسود دؤلی» بود که به امر حضرت علی (ع) اقدام به این عمل نمود. از میان انواع خط کوفی، خط کوفی اولیه دارای شیوه ای قدیمی، ساده، خالص و بدون هیچگونه تزئینی بود.

انواع خط کوفی

خط کوفی خطی است که انواع بسیار زیادی دارد. در ادامه انواع خط کوفی نام می بریم و سپس در مورد معروف ترین انواع آن توضیحاتی را در اختیار شما قرار می دهیم.

خطوط کوفی مشرقی:

کوفی مایل، مـُقوَّر، جمیل، متحوّل، رازی، متکامل، منکسر، منقوط، مصاحف، خراسانی، هراتی، غوری، مصری، مزیّن، مدوّر، مشجّر، زخرفی و…

خطوط کوفی مَعقِلی (مُعَقِّلی) یا بَنایی (بَنّایی):

کوفی معقلی ساده، متناظر، گلچینی، شطرنجی و…

خطوط کوفی مغربی:

خطوط کوفی اندلسی، تونسی، جزایری، قیروانی، سودانی و…

خط کوفی ساده یا اولیه

خط کوفی اولیه

کوفی اولیه یکی از انواع خط کوفی است که اغلب از خطوط مستقیم افقی و عمودی تشکیل شده است و دور حروف به میزان اندکی در آن به چشم می خورد. از دیگر ویژگی ­های خط کوفی ساده، اشکال مشابه حروف است که تشخیص حروف را از یکدیگر دشوار می ­سازد. در کوفی اولیه، تضاد حرکات مستقیم افقی و عمودی با حرکات منحنی به شکل برجسته ­ای دیده می شود.

در این خط، ساختار برخی از حروف به صورت مسطح و با ضخامت تقریباً نزدیک به یکدیگر نوشته می شود و اضلاع موازی در برخی از حروف به کار می رود. فشردگی و فراخی در نوشتن از دیگر ویژگی­ های این نوع از خط کوفی است. گاه بین حروف، فاصلۀ چشمگیری وجود دارد به شکلی که بخشی از یک کلمه در یک سطر و بخشی در سطر بعدی است و گاهی فضای منفی میان حروف به حدی ناچیز و فشرده است که به صورت خط باریک دیده می­ شود و تضاد آشکاری با کشیده­ ها و اتصالات بلند دارد.

خط کوفی تزئینی

خط کوفی تزئینی

خط کوفی تزئینی یکی از انواع خط کوفی است که جز رعایت حروف الفبا، تحت قواعد اساسی خاصی نمی‌باشد و اغلب به شکل پیچیده نوشته شده و خواندن آن سخت می باشد. در کوفی تزیینی گاهی فضاهای خالی را با نقش پر می کنند و گاهی نقش با حروف ترکیب یا همراه می شود.

خط کوفى تزئینی، از قرن دوم هجرى نقش مهمی در هنر اسلامى براى سوره‌هاى قرآن مجید، نوشته‌هاى روى سکه‌ها و لوحه‌هاى یادبود ایفا کرد. اما بی شک مهم‌ترین جلوه خط کوفى تزئینى را باید در قرن چهارم هجرى و در کتیبه‌هاى سلجوقى که در اواخر حکومت خلفاى عباسى فعالیت داشتند، پیدا کرد. از قرن چهارم به بعد، خط کوفى به تنهایى جنبه تزئینى پیدا و این تحول تا اواخر قرن پنجم هجرى ادامه یافت. از این زمان به بعد خط کوفى عملا کاربرد اصلى خود را از دست داد و صرفاً جنبه تزئینى پیدا کرد.

کوفی تزیینی انواع مختلفی دارد و مهم‌ترین آن عبارت‌اند از:

  • کوفی مشجر
  • کوفی مورق یا برگ دار
  • کوفی مزهر
  • کوفی مظفر
  • کوفی معشق
  • کوفی معقد

خط کوفی بنایی (معقلی)

خط کوفی بنایی

خط کوفی بنایی یکی از انواع خط کوفی است که در بناها و معماری ها جلوه گر شده است. به دلیل استفاده از این خط در روی بناها، خط بنائی لقب گرفته است و به شکل آسان، متوسط و مشکل دسته بندی می شود. از خط کوفی معقلی در کتابت استفاده نمی شده است.

از آنجایی که اساس این خط روی خانه بندی خط کشی می شود، آن را با آجر روی عمارات به آسانی می چیدند تا هم عبارتی از آن خوانده شود و هم دیوار عمارت را تزئینی باشد. این کار به این ترتیب انجام می شده است  که اول کاغذ مانند صفحه شطرنجی خط کشی و خانه بندی می شود و بعد از تقسیم خانه ها، حروف آن مرتب می شود.

معقل در لغت به معنی پناهگاه و کوه بلند آمده است. خط بنایی پس از اینکه به کمال مطلوب رسید، معقلی نامیده شده است. به نظر می رسد که خط معلقی بعد از خط کوفی و از روی آن استخراج شده باشد.

بهترین خط معلقی آن است که سیاهی و سفیدی آن، هر دو خوانده شود. یعنی در سیاهی آن، چیزی خوانده شود و در سفیدی آن چیزی دیگر.

آموزش انواع خط کوفی

اخیرا، پس از بیست سال، هنرمندان ایرانی و خارجی، اندک اندک با این خط بیشتر آشنا می شوند. هر سال تحصیلی بر تعداد دانشجویانی در مقاطع گوناگون که این خط را به عنوان موضوع پژوهشی خود انتخاب می کنند، افزوده می شود. در کشورهای دیگر نیز، آرم بسیاری از موزه ها و سازمان های فرهنگی و هنری با خط کوفی نگاشته می شود.

علاوه بر موضوعات یاد شده، تیم خوش نویسی و خطاطی طره در تلاش برای معرفی و ایجاد راه کارها برای یادگیری این خط می باشد.

اگر علاقه مند به آموزش خط کوفی هستید و در شهر شما امکانات لازم وجود ندارد، می توانید آموزش خود را به صورت آنلاین فرا بگیرید. اپلیکیشن طره برای همین کار طراحی شده است و زیر نظر بهترین اساتید خطاطی ایران فعالیت میکند و به ارائه آموزش های جدید در زمینه خط های متنوع می پردازد.

برای یادگیری انواع خطوط خوشنویسی می توانید اپلیکیشن طره را به صورت رایگان دانلود کنید:

torreh cta

download torreh

0/5 ( 0 نظر )

درباره لیلا شاهیان

کارشناس ارشد آموزش زبان انگلیسی و متخصص وبلاگ نویسی و تولید محتوای سئو شده به زبان فارسی و انگلیسی

همچنین ببینید

خط توقیع

خط توقیع چیست؟ بررسی خط توقیع و آشنایی با تاریخچه این خط

خط توقیع یکی از خطوط  شش گانه خوشنویسی میباشد که بیشتر برای نوشتن توقیعات استفاده …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *