صفحه اصلی / انواع خط / معرفی خط نسخ در خوشنویسی ایرانی
خط نسخ

معرفی خط نسخ در خوشنویسی ایرانی

چه در حال نوشتن باشیم چه در حال خواندن، همه ما به گونه ای با خط در ارتباط هستیم. هنر خوشنویسی و خطاطی از دیربازها در ایران وجود داشته است و در واقع هنر خوشنویسی یکی از جلوه های بدیع هنر ایرانی محسوب می شود. در مقالات قبلی در مورد خط نستعلیق و خط کوفی صحبت کردیم. در این مقاله قصد داریم شما را با خط نسخ که یکی از خطوط اسلامی است آشنا کنیم. با ما همراه باشید.

تاریخچه خط نسخ

خط نسخ برای اولین بار در اواخر قرن دوم هجری رایج شد ولی تا اواخر قرن سوم هجری چندان متداول نبود. به طور کلی، ابداع این خط را به ابن مقله شیرازی در اوایل قرن سوم هجری نسبت داده اند. سابقه این خط به خط کوفی و به صدر اسلام بر می گردد. در واقع، ابن مقله خط کوفی را تکمیل کرده و قانونمند ساخت و برای تکمیل کردن نواقص و اشکالات خط کوفی و اضافه کردن اعراب و حرکات و آواها نسخ را ابداع کرد.

download torreh

خط نسخ انواع بسیار گوناگونی دارد و از چمله آن ها می توان از نسخ قدیم ( نسخ حجازی)، نسخ الفضاح ،نسخ عثمانی ،نسخ ایرانی( نسخ نیریزی) ،نسخ بغدادی (جدید)، نسخ الحدیث و نسخ چاپی نام برد.

یکی از برترین چهره ها در زمینه نسخ نویسی میرزا احمد نیریزی در دوره صفویه است که او را هم پایه میر عماد در خط نستعلیق می دانند. علاوه بر این، شیوه نسخ او را “نسخ فارسی” یا “نسخ نیریزی” می نامند.

قلم نسخ کامل را می‌توان چکیده یا حالت ساده شده ی همه اقلام دوردار سه قرن اول خوشنویسی اسلامی دانست. ایرانیان از این خط حتی در نوشته‌های معمولی روزانۀ خود نیز استفاده بسیاری می‌کردند. اما در قرن ششم هجری قمری نمونه‌هایی از قلم نسخ باقی مانده است که حرکت این قلم به سمت هندسی شدن و وضع قواعد دقیق‌تر را نشان می دهد.

به واسطه حضور «یاقوت مستعصمی» در قرن هفتم، این دوره مهم ترین زمان در حیات خط نسخ محسوب می شود. در این زمان این خط به عنوان قلم اصلی کتابت قرآن تثبیت می شود. در ابتدا خط نسخ هم طراز با خط کوفی قرار می گرفت. امّا زمانی که خط کوفی بیشتر جنبه هنری پیدا کرد، نسخ نیز بیشتر به وسیله ای برای برقراری ارتباط تبدیل شد.

ویژگی های خط نسخ

خط نسخ

در میان خطوط اسلامی و ایرانی، نخس یکی از خوانا ترین خطوط به شمار می رود و به همین دلیل در طول تاریخ به عنوان ابزاری برای انتقال اطلاعات به کار می رفته است. این خط بیشتر از هر خط شناخته شده دیگری در طول تاریخ به کار می رفته است و در کتابت قرآن و صنعت چاپ کاربرد داشته است. مواردی که در ادامه توضیح می دهیم، برخی از مهم ترین ویژگی های خط نسخ می باشند.

وجود تعادل بین سطح و دور

در اشکال این خط نیمی سطح و نیمی دور دیده می شود و گردش قلم در آن بسیار نرم است. به همین دلیل، این خط تقریبا یکدست و یکنواخت دیده می شود. تمام این ویژگی ها توانسته به خوانایی این خط کمک بسیار زیادی کند.

کرسی بندی نسخ

خط نسخ در مقایسه با خط ثلث، محقق و کوفی متعادل تر محسوب می شود و آن به دلیل تعدد کرسی ها در این خط می باشد. تجمع حروف در این خط حول کرسی وسط قرار می گیرد و اختلاف بالاترین و پایین ترین کرسی نسبت به کرسی وسط زیاد نیست. این نوع کرسی بندی باعث شده است که نسخ از تعادل و تناسب بصری بالایی بهره مند شود.

اتصال حروف به یکدیگر

در خط نسخ برای اتصال حروف به یکدیگر قلم تقریبا به حالت مستقیم قرار می گیرد. این ویژگی کمک می کند که انسجام و هماهنگی اجزای قرار گرفته روی خط کرسی وسط افزایش یابد.

زاویه قلم گذاری نسخ

زاویه قلم گذاری در این خط به گونه ای است که که اختلاف بین ضخامت حروف (خطوط افقی در راستای خط کرسی) و حروف با ضخامت کمتر (خطوط عمودی و مورب نسبت به کرسی) باعث شده است که تعادلی در کلیت خط ایجاد شود. همین ویژگی مهم ترین نکته ای است که باعث تسریع خوانایی این خط شده است.

تناسب بین فضاهای مثبت و منفی

میان حروف، کلمات و سطرها در خط نسخ فاصله گذاری متناسبی وجود دارد. این باعث می شود که نسخ نه مانند ثلث فشرده باشد و نه مانند خط کوفی از هم گسیخته. همچنین، باز بودن حلقه های حروف باعث افزایش تناسب بین فضاهای مثبت و منفی شده است.

تناسب بین حروف همسان

رعایت تناسب میان حروف متشابه مانند دوایر( ق، ل، ن، ی) موجب افزایش توازن و یکپارچگی در این خط شده اسن. همین ویژگی باعث شده است که سادگی و وضوح این خط به میزان چشمگیری افزایش یابد.

یادگیری خط نسخ

خط نسخ

خوشنویسی هنری بوده است که از دیربازها در ایران وجود داشته است و هنرمندان زیادی در زمینه خطاطی هنرنمایی کرده اند. اکنون هم بعد از گذشت قرن ها این هنر در میان ایرانیان جایگاه خودش را دارد و افراد بسیار زیادی به این هنر علاقه مند هستند.

اگر مایل هستید که وارد عرصه خطاطی و خوشنویسی شوید ولی وقت لازم برای شرکت در کلاس های خوشنویسی را ندارید، پیشنهاد ما به شما دانلود اپلیکیشن خوشنویسی طره است. طره یک مدرسه آموزش خوشنویسی در تلفن همراه شما است که فیلم های آموزش خوشنویسی به صورت حرفه ای را در اختیار شما قرار می دهد:

برای دانلود رایگان اپلیکیشن خوشنویسی طره روی دکمه زیر کلیک کنید

 

download

0/5 ( 0 نظر )

درباره لیلا شاهیان

کارشناس ارشد آموزش زبان انگلیسی و متخصص وبلاگ نویسی و تولید محتوای سئو شده به زبان فارسی و انگلیسی

همچنین ببینید

خط توقیع

خط توقیع چیست؟ بررسی خط توقیع و آشنایی با تاریخچه این خط

خط توقیع یکی از خطوط  شش گانه خوشنویسی میباشد که بیشتر برای نوشتن توقیعات استفاده …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *